³ÉÈËVRÊÓƵ

Egwyddorion ar gyfer defnyddio deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol yn gyfrifol mewn ymchwil ôl-radd

Fel ymchwilydd ôl-radd

1. Rydych chi'n gyfrifol am gloriannu’n feirniadol wrth ddefnyddio deallusrwydd artiffisial 

   Mae angen i chi fod yn glir ynglŷn â pham a sut rydych chi'n defnyddio deallusrwydd artiffisial yn eich astudiaethau a'ch ymchwil.

2. Mae'n rhaid bod yn dryloyw ynglŷn â'ch defnydd o ddeallusrwydd artiffisial.

   Oni bai eich bod yn cydnabod y defnydd o ddeallusrwydd artiffisial cynhyrchiol neu unrhyw gyfraniad heblaw eich un chi, tybir mai eich ymchwil a’c³ó gwaith eich hun yn gyfan gwbl yw'r hyn a gyflwynwch ar gyfer eich rhaglen.

3. Dylai cyfeirio at ddisgwyliadau’r Brifysgol ar gyfer ymchwil gyfrifol hefyd lywio eich defnydd o ddeallusrwydd artiffisial.

   Rhaid i'ch ymchwil lynu wrth safonau moesegol, rheoli data (gan gynnwys diogelu data) a hawliau eiddo deallusol (e.e. hawlfraint a pherchnogaeth). Dylai ymchwil fod yn ddilys, gan osgoi ffugio’c³ó canlyniadau. Dylai Uniondeb Ymchwil a'n Cod Ymarfer_^[1] lywio’c³ó defnydd o ddeallusrwydd artiffisial, gan sicrhau mai eich gwaith eich hun yw eich gwaith, gyda phob ffynhonnell wedi ei chydnabod.

4. Dylai defnyddio deallusrwydd artiffisial yn eich ymchwil gyd-fynd â'ch cynllun datblygu ymchwilwyr, diwylliant ymchwil eich cymuned academaidd ehangach, a Chytundeb Datblygu Ymchwil Prifysgol Bangor.

   Mae ymgymryd â rhaglen ymchwil ôl-radd yn cynnwys mwy na gwneud eich gwaith ymchwil. Mae hefyd yn golygu dod i ddeall eich dewis faes yn well, mireinio'ch sgiliau meddwl beirniadol, ac ymwneud ag aelodau'r gymuned ymchwil. Mae hi’n bwysig deall y gwerthoedd a'r egwyddorion yn ehangach, a defnyddio deallusrwydd artiffisial yn gyfrifol yn unol â'r gwerthoedd hyn.

Cyfyngiadau defnyddio deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol

• Gall deallusrwydd artiffisial anwybyddu hawliau eiddo deallusol ac yn wir dorri’r hawliau hyn.
• Gall canlyniadau deallusrwydd artiffisial fod yn ffug – gall canlyniadau o'r modelau fod yn anghywir neu'n ddi-synnwyr
• Gall data deallusrwydd artiffisial fod yn ffug – gall deallusrwydd artiffisial gynhyrchu data neu 'rhithweledigaethau' sef gwybodaeth neu dystiolaeth sydd wedi'i dyfeisio ar blatfform deallusrwydd artiffisial i bob diben.
• Mae deallusrwydd artiffisial yn dueddol o fod yn rhagfarnllyd
• Nid yw deallusrwydd artiffisial yn ffynhonnell wybodaeth gynhwysfawr ac efallai y bydd yn hepgor gwybodaeth allweddol
• Mae deallusrwydd artiffisial yn offeryn ac felly mae galluoedd a chymwyseddau'r defnyddiwr yn effeithio arno 

Peryglon defnyddio deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol

Gall defnyddio deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol mewn ymchwil achosi rhaniadau diwylliannol yn y gymuned ymchwil, gyda llawer o academyddion yn lleisio pryderon ynghylch erydiad meddwl beirniadol, peryglon seiberddiogelwch, ac effeithiau ar gynaliadwyedd amgylcheddol – gyda deallusrwydd artiffisial yn gosod galw cynyddol am ynni yn fyd-eang. Mae llawer o systemau deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol fel Modelau Iaith Mawr (er enghraifft, ChatGPT) yn systemau ffynhonnell agored, sy'n golygu na ellir gwarantu cyfrinachedd data a fewnbynnir.

Fel ymchwilydd ôl-radd, eich cyfrifoldeb chi yw cynnal safon uchel o uniondeb academaidd ac ymchwil a glynu wrth egwyddorion Prifysgol Bangor ar gyfer defnyddio deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol mewn ymchwil ôl-radd yn gyfrifol. Gallai defnyddio neu gamddefnyddio deallusrwydd artiffisial yn eich gwaith ymchwil ôl-radd arwain at gamymddwyn academaidd neu gamymddwyn mewn gwaith ymchwil.

Tabl 1: Peryglon defnyddio deallusrwydd artiffisial mewn ymchwil ôl-radd, effeithiau posibl a ffyrdd o liniaru

Perygl	Effaith	Mesur Lliniaru
Llên-ladrad, Awduraeth Ffug a Chamliwio: cyflwyno gwaith deallusrwydd artiffisial fel eich gwaith eich hun.	Camau disgyblu, gan gynnwys y posibilrwydd o fethu asesiadau neu gael eich diarddel.	Cydnabod deallusrwydd artiffisial yn glir a dilyn y canllawiau ar gyfer defnyddio deallusrwydd artiffisial yn gyfrifol mewn ymchwil.
Anghywirdeb a Rhagfarn: Gall modelau deallusrwydd artiffisial gynhyrchu allbynnau cwbl ffug ('rhithweledigaethau') camarweiniol, anghywir neu ragfarnllyd.	Arwain at ragdybiaethau a chasgliadau sydd â thystiolaeth wael iddynt, gan danseilio hygrededd academaidd. Gall rhagfarn yn y modelau atgyfnerthu stereoteipiau.	Defnyddiwch ddeallusrwydd artiffisial fel offeryn yn unig ac nid fel ffynhonnell wybodaeth bendant, na fel modd o gywain gwybodaeth. Cloriannwch yn feirniadol a gwiriwch fod ffynonellau’n ddibynadwy.
Torri Dyletswydd Gofal: gall uwchlwytho data sensitif neu heb ei gyhoeddi i fodel deallusrwydd artiffisial dorri rheolau diogelu data a thorri safonau moesegol neu ddeddfwriaeth genedlaethol (e.e. Deddf Rheoli Allforio).	Achosion posib o dorri data neu ddeddfwriaeth, torri rheolau moesegol, colli cyllid ac enw da. Mewn achosion eithafol (Deddfau Buddsoddi Diogelwch Cenedlaethol a Rheoli Allforio) gallai arwain at erlyniad a charchar.	Peidiwch ag uwchlwytho data heb ei gyhoeddi na data sensitif i offer deallusrwydd artiffisial ffynhonnell agored, oni bai eu bod wedi'u cymeradwyo gan Wasanaethau Digidol Prifysgol Bangor ac yn ddiogel.
Diffyg Tryloywder ac Eglurder: nid yw hi bob amser yn glir o ble mae data deallusrwydd artiffisial wedi dod	Mae hyn yn cyfyngu ar eich gallu i lynu wrth egwyddorion ymchwil agored ac atgynhyrchedd.	Dogfennwch eich defnydd o offer deallusrwydd artiffisial bob amser ac ategu'r broses gyda'ch dadansoddiad beirniadol eich hun.
Gorddibyniaeth ar Offer Deallusrwydd Artiffisial: gall dibynnu ar ddeallusrwydd artiffisial i gynhyrchu syniadau, cywain gwybodaeth a dadansoddi data gyfyngu ar ddatblygiad eich sgiliau meddwl beirniadol eich hun.	Mae hyn yn arwain at ddiffyg arloesedd, gwreiddioldeb, trylwyredd a datblygiad ymchwilwyr annibynnol.	Defnyddiwch ddeallusrwydd artiffisial fel rhywbeth ¾±â€™c³ó cefnogi ond byddwch yn ofalus gan sicrhau eich bod yn dal i ymwneud yn drylwyr â'ch pwnc a'ch ymchwil

Defnyddio Deallusrwydd Artiffisial Cynhyrchiol yn ddoeth

1. Ymgyfarwyddwch ag offer deallusrwydd artiffisial a'r hyn y mae'r Brifysgol yn ei gynnig o ran deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol.
2. Cynhwyswch eich goruchwyliwr ôl-radd yn eich gwaith a'ch bwriad i ddefnyddio deallusrwydd artiffisial.
3. Ystyriwch a yw pecynnau meddalwedd rydych chi'n eu defnyddio yn cynnwys deallusrwydd artiffisial yn y feddalwedd (e.e. mae Copilot wedi ei ymgorffori i gynhyrchion Microsoft).
4. Darllenwch bolisïau perthnasol y Brifysgol, er enghraifft, Uniondeb Ymchwil; Canllawiau ar gyfer Defnydd Cyfrifol o Ddeallusrwydd Artiffisial mewn ymchwil: cyhoeddi ac adolygu; ac Ymchwil Ddibynadwy.
5. Ar gyfer gwaith a asesir yn ffurfiol, cyfeiriwch at Meddalwedd Artiffisial ac Uniondeb Academaidd: canllaw byr i fyfyrwyr yma cyn defnyddio deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol wrth gynhyrchu neu gyflwyno gwaith a asesir yn ffurfiol.
6. Gwerthuswch yr holl allbynnau deallusrwydd artiffisial. Aseswch a meddyliwch yn feirniadol bob amser wrth ddefnyddio deallusrwydd artiffisial yn eich gwaith – mae'n offeryn. Chi sy'n gyfrifol am ddefnyddio unrhyw beth a gynhyrchir gan ddeallusrwydd artiffisial, ac nid yw'n ddigon nodi’r model deallusrwydd artiffisial fel adnodd pendant fel y byddech chi'n nodi cyhoeddiad sydd wedi'i adolygu gan gymheiriaid.
7. Ystyriwch y cymeradwyaethau moesegol a allai fod yn berthnasol wrth ymgorffori deallusrwydd artiffisial yn eich dulliau a'ch dyluniad ymchwil.
8. Gwnewch yn siŵr bod gennych chi gynllun rheoli data cadarn a'ch bod yn ymwybodol o unrhyw beryglon sy'n gysylltiedig â defnyddio deallusrwydd artiffisial o ran cyfrinachedd data.
9. Cadwch gofnodion o ddefnydd deallusrwydd artiffisial bob amser gan gydnabod ble a sut y cafodd ei ddefnyddio yn eich gwaith.

Pethau syml i’w gwneud a pheidio â’u gwneud wrth ddefnyddio deallusrwydd artiffisial (AI)     

Gellir defnyddio'r tabl isod fel canllaw cychwynnol, ond nodwch y bydd y canllawiau'n benodol i'r pwnc a dylid eu trafod gyda'ch goruchwyliwr(goruchwylwyr).

Cam cychwynnol o adolygu llenyddiaeth a phynciau
	Gellir defnyddio AI cynhyrchiol (Gen AI) i nodi tueddiadau a phatrymau allweddol
	Defnyddio’r testun a gynhyrchir ´Ç’r ymarfer hwn yn uniongyrchol yn eich traethawd
Mapi´Ç’r llenyddiaeth drwy gynhyrchu crynodebau gan AI o bapurau penodol
	Defnyddio AI cynhyrchiol (Gen AI) i nodi a yw papur penodol yn berthnasol ¾±â€™c³ó gwaith ac yn werth ei ddarllen yn llawn
	Defnyddio crynodeb AI cynhyrchiol (Gen AI) yn eich traethawd/ cyhoeddiad
Defnyddio AI cynhyrchiol (Gen AI) i greu amlinelliad ar gyfer drafft o’c³ó papur/cynnig ymchwil/pennod traethawd
	Iawn, dim ond fel ‘y³¾²¹°ù´Úer meddwl’ ¾±â€™c³ó helpu i feddwl am ddulliau posibl o ysgrifennu
	Defnyddi´Ç’r testun amlinellol a gynhyrchwyd gan AI yn uniongyrchol yn eich ysgrifennu

Mwy o ganllawiau a sut i gyfeirio at y defnydd o Ddeallusrwydd Artiffisial Cynhyrchiol ar gyfer ymchwil ôl-radd_^[2]

1. Datblygu cronfa o ymatebion / pethau ¾±â€™c³ó atgoffa

2. Sut i gyfeirio at allbynnau deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol

3. Sut i gyfeirio at y defnydd o ddeallusrwydd artiffisial cynhyrchiol fel offeryn

4. Sut i gyfeirio at y defnydd o ddeallusrwydd artiffisial cynhyrchiol fel offeryn prawfddarllen

5. Sut i gyfeirio at ddefnydd arall o ddeallusrwydd artiffisial cynhyrchiol

 _{^{[1] & [2]} Dan ddatblygiad}