Mae gwybodaeth athrawon yn un o'r allweddi i addysgu llythrennedd yn effeithiol. Mae tystiolaeth yn awgrymu, er bod gan lawer o athrawon wybodaeth gynhenid neu fewnoledig am egwyddorion addysgu llythrennedd ac iaith, y gallent gael anhawster i addysgu'r rhain heb hyfforddiant priodol a chefnogaeth barhaus1. Mae athrawon sydd â gwybodaeth lai sicr am egwyddorion iaith wedi dangos gallu gwannach i ddarparu addysg yn y sgiliau hyn2, sy’n cael sgil-effaith ar ganlyniadau llythrennedd dysgwyr. Dyma pam mae Dysgu Proffesiynol cadarn o ansawdd uchel mor bwysig a dylai fod yn hygyrch i bob athro.
Fodd bynnag, nid yw mynediad at Ddysgu Proffesiynol o ansawdd uchel bob amser yn syml nac yn hawdd. Mae'n cymryd amser ac ymdrech gan athrawon ar ben yr holl hyfforddiant gorfodol sy'n angenrheidiol mewn ysgolion. Mae gan athrawon lwyth gwaith uchel iawn, a gall Dysgu Proffesiynol ddod yn ddim ond baich arall yn hytrach na blaenoriaeth.
At hynny, mae’r her o wybod pa fath o Ddysgu Proffesiynol sy'n gwneud y gwahaniaeth mwyaf. Mae llawer o ddeunyddiau Dysgu Proffesiynol ar y farchnad, a gall fod yn anodd dirnad pa un sydd orau. Gall cyrsiau fod yn rhy ddamcaniaethol heb ganllawiau clir ar gyfer ymarfer yn yr ystafell ddosbarth. Heb gyfarwyddyd penodol ynghylch yr hyn y dylai athrawon ei wneud â'r wybodaeth maen nhw'n ei dysgu, mae'n annhebygol y bydd yn gwneud gwahaniaeth i'w haddysgu3. Mae tystiolaeth yn awgrymu mai rhoi Dysgu Proffesiynol ar waith mewn bywyd go iawn yw'r hyn sy'n pennu a yw'n gwneud gwahaniaeth i fywydau athrawon, a chanlyniadau eu myfyrwyr4.
Canfu gwaith a wnaed gan dîm Dysgu Proffesiynol CAL:ON Cymru fod canlyniadau darllen a sillafu dysgwyr wedi gwella ar ôl i athrawon gymryd rhan mewn cwrs Dysgu Proffesiynol a oedd wedi'i lywio gan Wyddoniaeth Darllen5. Roedd y cwrs hwn yn ymdrin ag egwyddorion Gwyddoniaeth Darllen a Gwyddoniaeth Addysgu, gan gynnwys gweithgareddau grŵp ac offer i gefnogi ysgolion i gynnal adolygiad manwl o'u cwricwlwm llythrennedd presennol.
Gwellodd sgoriau darllen a sillafu disgyblion yn fwy ar ôl i'w hathro gymryd rhan yn y cwrs hwn, o'i gymharu â disgyblion nad oedd eu hathro wedi cymryd rhan yn y cwrs. Ar ben hynny, roedd athrawon yn teimlo'n fwy hyderus a grymus – elfen allweddol wrth wneud newidiadau parhaol i’w hymarfer. Mae'r canfyddiadau hyn yn adeiladu ar dystiolaeth flaenorol o elfennau datblygiad proffesiynol llwyddiannus6. Yn fyr, mae athrawon sydd â gwybodaeth ehangach a dyfnach am ddulliau addysgu llythrennedd yn teimlo'n fwy hyderus yn eu gwaith, ac yn gallu eiriol drostynt eu hunain a'r arferion y maent am eu gweld yn eu hysgolion yn well.
Mae CAL:ON Cymru yn ehangu ar ei ddarpariaeth Dysgu Proffesiynol flaenorol drwy gynnig rhaglen Dysgu Proffesiynol gynhwysfawr, sy'n seiliedig ar dystiolaeth, i bob athro yng Nghymru. Bydd y rhaglen newydd hon yn cynnwys:
Cyfres o fodiwlau Dysgu Proffesiynol dwyieithog ar-lein.
Cynlluniwyd y modiwlau ar gyfer addysgwyr cynradd ac uwchradd ar bynciau fel addysgu llythrennedd effeithiol, cymhelliant, datblygu sgiliau iaith lafar, sgiliau darllen ac ysgrifennu ar lefel geiriau, ac adeiladu llythrennedd a dealltwriaeth fedrus. Mae modiwlau eraill wedi'u cynllunio ar gyfer arweinwyr ysgolion i helpu i ddatblygu darpariaeth ar lefel ysgol a gweithio mewn clwstwr.
Gweithdai wyneb yn wyneb, ar gael yn rhanbarthol.
Mae’r gweithdai hyn wedi'u targedu'n bennaf at arweinwyr ysgol a chydlynwyr llythrennedd i ddatblygu eu dealltwriaeth o addysgu llythrennedd sy'n seiliedig ar dystiolaeth, cynnal adolygiad llawn o ddarpariaeth llythrennedd gyfredol eu hysgol, ac addasu arferion lle bo angen.
Drwy’r hyfforddiant hwn, bydd athrawon yn ennill y wybodaeth a’r offer i ddeall a rhoi ar waith addysgu llythrennedd systematig, eglur, sy’n seiliedig ar Wyddoniaeth Darllen. Bydd yn cwmpasu popeth o gael hanfodion darllen ac ysgrifennu ar waith i ddatblygu rhuglder ac adeiladu sgiliau darllen ac ysgrifennu uwch.
Bydd CAL:ON Cymru yn cyflwyno'r rhaglen Dysgu Proffesiynol hon o Hydref 2026 i ysgolion sy'n cymryd rhan mewn cyfnod gwerthuso ymchwil. Gofynnir i ysgolion asesu darllen ac ysgrifennu disgyblion ochr yn ochr â'r rhaglen. Mae CAL:ON yn ymchwilio i effaith Dysgu Proffesiynol ar ymarfer athrawon, felly gofynnir i athrawon gadw dyddiadur ac efallai y cânt eu gwahodd i roi adborth mewn grŵp ffocws. Defnyddir adborth i ddatblygu a mireinio'r deunyddiau i'w gwneud mor ddefnyddiol â phosibl i addysgwyr yng Nghymru.
Os hoffech gael rhagor o wybodaeth am raglen Dysgu Proffesiynol CAL:ON Cymru, cysylltwch â: calon-pl-programme@york.ac.uk
Cyfeiriadau
1. Er enghraifft, Washburn, EK, Joshi, RM, & Binks Cantrell, E. (2010). Are preservice teachers prepared to teach struggling readers? Annals of Dyslexia , 61 (1), 21–43. https://doi.org/10.1007/s11881-010-0040-y
Washburn, EK, Joshi, RM, & Binks-Cantrell, ES (2011). Teacher knowledge of basic language concepts and dyslexia. Dyslexsia , 17 (2), 165–183. https://doi.org/10.1002/dys.426
2. Moats, LC (1994). The missing foundation in teacher education: Knowledge of the structure of spoken and written language. Annals of Dyslexia , 44 (1), 81–102. https://doi.org/10.1007/bf02648156
3. Piasta, S., Connor, CM, Fishman, B., & Morrison, F. (2009). Teachers’ knowledge of literacy concepts, classroom practices, and student reading growth. Scientific Studies of Reading, 13 (3), 224–248.
Piasta, SB, Justice, LM, McGinty, AS, & Kaderavek, JN (2012). Increasing young children’s contact with print during shared reading: Longitudinal effects on literacy achievement. Child Development, 83(3), 810–820.
4. Hughes, CA, Morris, JR, Therrien, WJ, & Benson, SK (2017). Explicit instruction: Historical and contemporary contexts. Learning Disabilities Research and Practice, 32 (3), 140–148. https://doi.org/10.1111/ldrp.12142
Piasta, S., Connor, CM, Fishman, B., & Morrison, F. (2009). Teachers’ knowledge of literacy concepts, classroom practices, and student reading growth. Scientific Studies of Reading, 13 (3), 224–248.
Piasta, SB, Justice, LM, McGinty, AS, & Kaderavek, JN (2012). Increading younc children’s contact with print during shared reading: Longitudinal effects on literacy achievement. Child Development, 83(3), 810–820.
Piasta, SB, Farley, KS, Mauck, SA, Soto Ramiez, P., Schachter, RE, O'Connell, AA, Justice, LM, Spear, CF, & Weber-Mayrer, M. (2020). At-scale, state-sponsored language and literacy professional development: Impacts on early childhood classroom practices and children’s outcomes. Journal of Educational Psychology , 112 (2), 329–343.
5. Downing, C., Bowen, AEJ, Dawson, N., Clark, C., Smith, J., Caravolas, M., Watkins, R., & Jones, M. (in prepration). Combining teacher professional development in knowledge of the science of reading and the science of instruction leads to improvements in children’s spelling: evidence from a randomised controlled trial.
6. Er enghraifft, Wood, P. (2017). Overcoming the problem of embedding change in educational organizations. Management in Education , 31 (1), 33–38. https://doi.org/10.1177/0892020616685286